III Międzynarodowa Konferencja Muzeów i Operatorów Tras Kolei Wąskotorowych, która odbyła się w dniach 18–20 maja 2026 roku w Pogorzelicy w gminie Rewal, okazała się jednym z tych wydarzeń, które nie tylko podsumowują obecny stan branży, ale przede wszystkim wyznaczają jej kierunek na kolejne lata. W jubileuszowym roku 130-lecia Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej spotkali się eksperci i praktycy, by rozmawiać o tym, jak zachować, rozwijać i mądrze wykorzystywać dziedzictwo wąskich torów.
Już sama inauguracja konferencji pokazała, że to jest to wydarzenie o randze ogólnopolskiej. Wśród gości znaleźli się bowiem nie tylko zarządcy muzeów i organizacji kolejowych, ale również przedstawiciele sejmu, województwa zachodniopomorskiego oraz władze regionalnych i lokalnych samorządów terytorialnych. W otwarciu konferencji udział wzięli m.in. Artur Łącki – Poseł na Sejm RP, Beata Smoleńska – Radna Województwa Zachodniopomorskiego, Damian Simiński – Radny Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego, Ryszard Chmielowicz – starosta gryficki, przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego, a także samorządowcy z regionu Pomorza Zachodniego. Nie zabrakło włodarzy gmin bezpośrednio związanych z historią kolei wąskotorowych: Marzeny Domaradzkiej – pani burmistrz Trzebiatowa oraz Michała Zinowika – wójta gminy Brojce.
Wójt Gminy Rewal- Konstanty Tomasz Oświęcimski oraz prezes Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej Edyta Sobolak podkreślili, że współczesne koleje wąskotorowe to nie tylko zabytki techniki, ale również żywa część lokalnej tożsamości i produkt turystyczny najwyższej jakości.
Obrady zorganizowano w Ośrodku Szkoleniowo-Wypoczynkowym „Bażyna” Lasów Państwowych w Pogorzelicy. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 70 przedstawicieli muzeów, operatorów kolei turystycznych, organizacji społecznych, środowisk naukowych, samorządów oraz instytucji zajmujących się ochroną dziedzictwa techniki. Konferencja została objęta honorowym patronatem Ministra Infrastruktury – Dariusza Klimczaka oraz Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego – Olgierda Geblewicza.
Odczytano listy gratulacyjne skierowane przez Stanisława Bukowca – Sekretarza Stanu, Pełnomocnika Rządu ds. przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu oraz Ignacego Górę – Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego.
Podkreślono, że tegoroczna edycja konferencji odbywa się w wyjątkowym momencie — jubileuszu 130-lecia Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej — oraz w dniu ważnego święta świata kultury: Międzynarodowego Dnia Muzeów 2026, obchodzonego pod hasłem „Muzea jednoczą podzielony świat”. Wskazano, że kolej wąskotorowa, jako „muzeum techniki w ruchu”, idealnie wpisuje się w ideę święta, łącząc edukację, historię i żywe doświadczenie kontaktu z zabytkiem.
Przypomniano również najważniejsze wnioski z poprzednich edycji konferencji, w tym postulat zrównania statusu kolei wąskotorowych z normalnotorowymi w zakresie dostępu do finansowania oraz propozycję powołania wspólnej grupy roboczej operatorów. Podkreślono wagę kontynuacji cyklicznych spotkań branżowych i rosnące znaczenie współpracy międzynarodowej, możliwej m.in. dzięki realizowanemu przez Gminę Rewal i partnerów z niemieckiego Putbus programu Interreg VI A, w ramach którego dofinansowane zostało tegoroczne wydarzenie.
Sesje referatowe moderował Paweł Pawłowski – inicjator i sekretarz konferencji w Pogorzelicy.
Dzień pierwszy — historia, transformacja i przyszłość kolei wąskotorowych
Pierwszy dzień konferencji poświęcony był zagadnieniom transformacji kolei wąskotorowych, ich znaczeniu w regionalnych systemach transportowych oraz możliwościom rozwoju w oparciu o turystykę i fundusze europejskie.
Referaty wygłosili m.in. dr hab. Tadeusz Bocheński z Uniwersytetu Szczecińskiego, Piotr Rachwalski, członek zarządu Centralnego Portu Komunikacyjnego, dr Filip Bebenow, Mariusz Wermiński z Fundacji Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej oraz Edyta Sobolak, która przedstawiła historię i przemianę Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej – od środka transportu do nowoczesnego produktu turystycznego.
Pierwszy blok wystąpień poświęcony był szerokiemu spektrum zagadnień związanych z funkcjonowaniem, historią i przyszłością kolei wąskotorowych.
Dr hab. Tadeusz Bocheński przedstawił referat „Kolej wąskotorowa w regionalnym systemie transportowym – perspektywa dla Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej”. Wystąpienie ukazało możliwości rewalskiej wąskotorówki w perspektywie przyszłej rewitalizacji szlaku kolei wąskotorowej do Trzebiatowa oraz dalszej rozbudowy sieci, z uwzględnieniem potencjału turystycznego Pobierowa i Pustkowa, w kontekście spełniania roli środka transportu publicznego, a nie jedynie atrakcji turystycznej.
Piotr Rachwalski, członek zarządu CPK – Port Polska, zaprezentował koncepcję „Zintegrowanej Sieci Kolejowej. Od Piaseczyńsko Grójeckiej Kolei Wąskotorowej do Kolei Dużych Prędkości”, wskazując na możliwości synergii między różnymi typami infrastruktury kolejowej.
Dr Filip Bebenow omówił „Kręte ścieżki transformacji kolei wąskotorowych w Polsce”, przedstawiając złożone procesy przekształceń, jakie przeszły te linie w ostatnich dekadach.
Mariusz Wermiński, Prezes Fundacji Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej w swoim referacie pt. „Bieszczadzka Kolejka Leśna – inwestycje i przyszłość”, wskazał na imponujący rozwój jednej z najbardziej rozpoznawalnych wąskotorówek w Polsce, dzięki pozyskiwaniu i efektywnemu wykorzystaniu zewnętrznych środków pomocowych i funduszy.
Edyta Sobolak, Prezes Zarządu Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej, przedstawiła wystąpienie „130 lat nadmorskiej wąskotorówki. Od środka transportu do produktu turystycznego”, podsumowując historię linii oraz jej współczesną rolę w regionie.
Ostatni referat w sesji wygłosił Hendrik Bloem z Rugijskiej Kolei Wąskotorowej (Rügensche Bäderbahn): „Koleje wąskotorowe w Niemczech i na świecie: mocne i słabe strony, szanse oraz zagrożenia – ze szczególnym uwzględnieniem kolei parowych”. Wystąpienie wniosło perspektywę międzynarodową, ukazując różnorodne modele funkcjonowania wąskotorówek.
W dalszej części pierwszego dnia konferencji zaprezentowano kolejne wystąpienia, koncentrujące się na zagadnieniach współpracy międzynarodowej, mechanizmach finansowania oraz dziedzictwie infrastrukturalnym kolei wąskotorowych.
Szczególne znaczenie miała prezentacja pt. „Interreg VI: Uruchomienie Wspólnego Projektu Finansowania Partnerstwa / Interreg VI: Auftakt des gemeinsamen partnerschaftlichen Förderprojektes”, którą przedstawili Sabine Bentfeld, Heidi Schönherr oraz Magdalena Bereżnicka z Wydziału Inwestycji i Kształtowania Środowiska, Działu Pozyskiwania Funduszy Gminy Rewal. Wystąpienie poświęcone było założeniom i celom wspólnego projektu realizowanego w ramach programu Interreg VI A, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia partnerstwa transgranicznego, wymiany doświadczeń oraz możliwości finansowania działań związanych z ochroną i rozwojem kolei wąskotorowych jako elementu wspólnego dziedzictwa kulturowego regionu Morza Bałtyckiego. Podkreślono, że wsparcie Interreg umożliwia nie tylko realizację bieżących działań inwestycyjnych i organizacyjnych, lecz także długofalową współpracę instytucjonalną i rozwój kompetencji po obu stronach granicy.
Przypomnijmy, że tegoroczna III Międzynarodowa Konferencja Muzeów i Operatorów Tras Kolei Wąskotorowych odbyła się przy wsparciu finansowym Unii Europejskiej, dzięki programowi Interreg VI A, z którego uzyskano środki finansowe.
Następnie Robert Michalak zaprezentował referat pt. „Mechanizmy budowy kolei głównych, drugorzędnych i lokalnych na Pomorzu”, w którym przedstawił historyczne i techniczne uwarunkowania rozwoju sieci kolejowej regionu, wskazując na różnice funkcjonalne pomiędzy poszczególnymi kategoriami linii oraz ich znaczenie dla kształtowania układu transportowego Pomorza.
Pierwszy dzień obrad zamknęło wystąpienie Andrzeja Kisiela z Towarzystwa Koszalińskiej Kolei Wąskotorowej pt. „Niezwykłe dzieje mostów Koszalińskiej Kolei Wąskotorowej”, poświęcone unikatowym obiektom inżynieryjnym tej linii. Prelegent zaprezentował historyczne fotografie, dokumentację techniczną oraz przykłady działań konserwatorskich, zwracając uwagę na znaczenie mostów jako integralnego elementu dziedzictwa techniki i wyzwania związane z ich zachowaniem.
Drugi dzień – dziedzictwo techniczne i wyzwania współczesności
Drugi dzień konferencji koncentrował się wokół zagadnień ochrony dziedzictwa technicznego, edukacji historycznej oraz współczesnych wyzwań stojących przed kolejami turystycznymi. Uczestnicy wysłuchali referatów poświęconych działalności izb pamięci, nowoczesnym modelom funkcjonowania kolei turystycznych oraz zmianom legislacyjnym dotyczącym kolei wąskotorowych w Polsce.
Szczególne zainteresowanie wzbudziły prezentacje, dotyczące rewitalizacji historycznych linii kolejowych, społecznego zaangażowania w ratowanie zabytków techniki oraz aktywizacji lokalnych społeczności wokół dziedzictwa kolejowego. Referaty przedstawili m.in. przedstawiciele Towarzystwa Koszalińskiej Kolei Wąskotorowej, Piaseczyńsko-Grójeckiego Towarzystwa Kolei Wąskotorowej, Stowarzyszenia Miłośników Kolei Wąskotorowych SEMAFOR oraz Przeworskiej Kolei Dojazdowej „Pogórzanin”.
III sesję referatową otworzył Maurycy Kosewski z Piaseczyńsko-Grójeckiego Towarzystwa Kolei Wąskotorowej wystąpieniem „Z tradycją w nowoczesność – Izba Pamięci Kolejarzy Kolei Grójeckiej i Wilanowskiej”. Prelegent przedstawił działalność Izby Pamięci jako miejsca dokumentującego historię lokalnych kolei wąskotorowych oraz podkreślił znaczenie nowoczesnych form popularyzacji dziedzictwa kolejowego i edukacji historycznej.
Następnie Kamil Jarkowski z Towarzystwa Koszalińskiej Kolei Wąskotorowej wygłosił referat „Kolej Turystyczna XXI w. – odpowiedź na wyzwania nowoczesnego świata”. Wystąpienie poświęcone było współczesnym modelom funkcjonowania kolei turystycznych, rosnącej roli promocji regionalnej, ekologii oraz konieczności dostosowywania oferty do oczekiwań współczesnych turystów i odbiorców kultury.
Kolejny referat, „Zmiany legislacyjne dot. kolei wąskotorowych”, przedstawili Piotr Nowicki i Michał Duraj z Piaseczyńsko-Grójeckiego Towarzystwa Kolei Wąskotorowej. Omówiono aktualne i planowane regulacje prawne wpływające na funkcjonowanie kolei wąskotorowych w Polsce, zwracając uwagę na potrzebę uproszczenia procedur oraz stworzenia bardziej przejrzystych ram prawnych wspierających ochronę i rozwój tego sektora.
Dużym zainteresowaniem uczestników cieszyło się również wystąpienie dr. Andrzeja Chludzińskiego z Wydawnictwa Jasne pt. „Historyczne i współczesne nazwy miejscowości na trasie kolei wąskotorowej Gryfice – Niechorze – Trzebiatów”. Referat ukazał bogate dziedzictwo kulturowe regionu oraz zmiany nazewnictwa miejscowości na przestrzeni dziejów, wpisując historię kolei w szerszy kontekst przemian społecznych i historycznych Pomorza Zachodniego.
W kolejnym wystąpieniu Marek Malczewski z Poznańskiego Klubu Modelarzy Kolejowych zaprezentował referat „Ćwierć wieku poza PKP”, poświęcony przemianom i doświadczeniom kolei wąskotorowych funkcjonujących poza strukturami Polskich Kolei Państwowych. Wystąpienie stanowiło interesujące podsumowanie procesów organizacyjnych, społecznych i technicznych zachodzących w środowisku wąskotorowym w ostatnich dekadach.
Ważnym punktem programu było także wystąpienie Pawła Pawłowskiego z Gminy Rewal pt. „130 lat wąskotorowej linii kolejowej z Gryfic do Niechorza”. Referat nawiązywał do obchodzonego jubileuszu Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej, przedstawiając historię linii, jej znaczenie dla rozwoju regionu oraz rolę, jaką odgrywa obecnie jako rozpoznawalny produkt turystyczny Pomorza Zachodniego.
Po przerwie obiadowej uczestnicy konferencji wysłuchali kolejnych prezentacji poświęconych ochronie dziedzictwa kolejowego oraz działalności społecznej na rzecz zachowania historycznej infrastruktury.
Teresa Furman i Janusz Czerwonka ze Stowarzyszenia Miłośników Kolei Wąskotorowych SEMAFOR przedstawili referat „Ocalone dziedzictwo – działalność społeczna Stowarzyszenia Miłośników Kolei Wąskotorowych SEMAFOR w ratowaniu reliktów Stargardzkiej Kolei Dojazdowej”. Prelegenci zaprezentowali działania związane z zabezpieczaniem i dokumentowaniem pozostałości dawnej infrastruktury kolejowej, podkreślając ogromną rolę społeczników i organizacji pozarządowych w ochronie zabytków techniki.
Ostatnie wystąpienie drugiego dnia konferencji wygłosił Bogusław Zięba z Przeworskiej Kolei Dojazdowej „Pogórzanin”. Referat pt. „Kolej, która żyje – Przeworska Kolej Dojazdowa „Pogórzanin” jako przykład ochrony i aktywizacji dziedzictwa kolei wąskotorowych” ukazał przykład skutecznego połączenia ochrony historycznego dziedzictwa z aktywną działalnością turystyczną i społeczną. Podkreślono znaczenie zaangażowania lokalnych społeczności oraz konsekwentnego rozwijania oferty edukacyjnej i turystycznej kolei wąskotorowych.
Po zakończeniu obrad uczestnicy wzięli udział w spacerze historycznym po Niechorzu w towarzystwie przewodnika, odwiedzając m.in. latarnię morską, Park Etnograficzny, przystań rybacką i molo.
Dzień trzeci — kolej w ruchu, historia w terenie
Ostatni dzień miał charakter studyjny. Uczestnicy wsiedli do wagonów Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej i ruszyli trasą, która od 130 lat łączy Gryfice z Niechorzem. Uczestnicy zwiedzili multimedialne Muzeum Historii Trzęsacza MuzeuOn, i udali się na spacer klifem z Trzęsacza do Rewala. Punktem kulminacyjnym były romantyczne ruiny średniowiecznego kościoła, zabranego przez morze oraz taras widokowy w Trzęsaczu.
Przejazd zabytkowym składem po historycznej linii pozwolił uczestnikom konferencji zapoznać się z efektami rewitalizacji infrastruktury kolejowej oraz funkcjonowaniem jednej z najlepiej zachowanych i rozwijających się kolei wąskotorowych w Polsce. Podczas przejażdżki odwiedzono m.in. rekonstruowany obecnie dworzec kolejowy w Niechorzu, a podróż studyjna zakończyła się zwiedzaniem zabytkowego dworca w Rewalu i poczęstunkiem w dworcowym barze.
Konferencja jako platforma współpracy
Wydarzenie po raz kolejny udowodniło, że wąskotorówki to coś więcej niż turystyczna ciekawostka, to dziedzictwo techniczne, kulturowe i społeczne, które, odpowiednio pielęgnowane może stać się impulsem do rozwoju regionów. Koleje wąskotorowe są dziś nie tylko atrakcją historyczną, ale też symbolem wspólnoty, miejscem, gdzie spotykają się pokolenia, gdzie historia splata się z teraźniejszością.
„Dziedzictwo kolejowe może być nie tylko przedmiotem ochrony, ale także impulsem do rozwoju turystyki, edukacji regionalnej i promocji lokalnej historii.”
Na konferencji podkreślano wagę współpracy międzynarodowej i potrzebę dalszej integracji środowiska. W podsumowaniu wybrzmiała refleksja, która poruszyła wielu uczestników: kolej wąskotorowa to nie tylko stal i drewno. To emocje, wspomnienia i historie ludzi, którzy przez dziesięciolecia korzystali z tych linii.
To właśnie dlatego wąskotorówki wciąż budzą sentyment i przyciągają kolejne pokolenia. W czasach, gdy świat pędzi coraz szybciej, wąskie tory przypominają, że warto czasem zwolnić. Że podróż sama w sobie może być wartością. Że historia nie jest martwa, dopóki ktoś ją opowiada.
Od ponad wieku Nadmorska Kolej Wąskotorowa jest świadkiem historii regionu i życia jego mieszkańców. Wąskie tory pamiętają codzienne podróże, spotkania, pożegnania oraz setki ludzkich historii, które wpisały się w krajobraz Pomorza Zachodniego. Kolejka przez dziesięciolecia nie tylko łączyła miejscowości, ale także ludzi. To właśnie tutaj rodziły się znajomości, rozpoczynały wspólne podróże i powstawały wspomnienia budzące dziś sentyment kolejnych pokoleń.
Dlatego kolej wąskotorowa stała się dziś czymś więcej, niż środkiem transportu, służącym do przemieszczenia się z punktu A do punktu B, jest żywym symbolem pamięci, wspólnoty i lokalnej tożsamości. W naszych czasach, pełnych zmian i pośpiechu wycieczka po wąskich torach uświadamia nam, że sama podróż może mieć wartość, a historia zapisuje się nie tylko w dokumentach, lecz także we wspomnieniach i miejscach, do których chce się wracać.
III Konferencja Muzeów i Operatorów Tras Kolei Wąskotorowych pokazała, że przyszłość wąskich torów zależy nie tylko od infrastruktury i finansowania, ale przede wszystkim od ludzi, którzy wierzą, że historia może nadal pozostawać w ruchu.
Do zobaczenia za rok na IV Konferencji Muzeów i Operatorów Tras Kolei Wąskotorowych, która odbędzie się w Gminie Rewal w dniach 17-19 maja 2027 r.
Jednocześnie pragniemy podziękować wszystkim partnerom, prelegentom i współorganizatorom spotkania.
- Nadleśnictwu Gryfice
- Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej
- Instytutowi Kolejnictwa. Zakład Dróg Kolejowych i Przewozów w Warszawie
- Muzeum Historycznemu w Ełku – Ełckiej Kolei Wąskotorowej
- MPK Poznań Sp. z o.o.- Kolejki parkowej Maltanka
- Stacji Muzeum w Warszawie – Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie.
- Przeworskiej Kolejki Wąskotorowej POGÓRZANIN.
- Muzeum Historycznemu w Ełku – Ełckiej Kolei Wąskotorowej
- Towarzystwu Koszalińskiej Kolei Wąskotorowej
- Stowarzyszeniu Kolejowych Przewozów Lokalnych / SKPL Cargo Sp. z o.o. SKPL
- Stowarzyszeniu Górnośląskich Kolei Wąskotorowych
- Muzeum historii Trzęsacza MUZE-ON
- Parkowi Etnograficznemu w Niechorzu
- Piaseczyńsko-Grójeckiemu Towarzystwu Kolei Wąskotorowej
- Stowarzyszeniu Miłośników Kolei Wąskotorowych SEMAFOR
- Stowarzyszeniu Wrocławsko- Milickiej Kolei Wąskotorowej
- Stowarzyszeniu Miłośników Latarń Morskich
- Poznańskiemu Klubowi Modelarzy Kolejowych
- Biuru ds. komunikacji rowerowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego
- Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu w Warszawie
- Fundacji Pro Kolej
- Redakcji Kuriera Kolejowego
- Redakcji Świat Kolei
- Redakcji Magazynu Stalowe Szlaki
- Redakcji Magazynu Nadmorskiego Klif
