17 września, w rocznicę agresji sowieckiej na Polskę w 1939 r., obchodzimy Światowy Dzień Sybiraka, zorganizowany po raz pierwszy w 2004 r. przez Związek Sybiraków. Od 2013 r. ma on status święta państwowego, ustanowionego uchwałą Sejmu. Tego dnia w całej Polsce przypominane są tragiczne losy tysięcy Polaków, którzy w wyniku sowieckiego najazdu na wschodnie ziemie II RP znaleźli się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Obchody święta Sybiraków i rocznicy sowieckiej agresji na nasz kraj służą zachowaniu w pamięci społecznej i świadomości kolejnych pokoleń Polaków tragedii i tułaczego losu mieszkańców naszych Kresów Wschodnich.
W czwartek 17 września 2026 r. Wójt Gminy Rewal – Konstanty Tomasz Oświęcimski oraz Przewodnicząca Rady Gminy w Rewalu – Wanda Szukała Błachuta, zapraszają o godz. 12.00 na obchody 87. rocznicy agresji sowieckiej na Polskę we wrześniu 1939 r. oraz Światowy Dzień Sybiraka. Uroczystości rozpocznie o godz. 12.00 Msza św. w intencji Ojczyzny w kościele pw. Najświętszego Zbawiciela w Rewalu. Oprawę muzyczną oraz pieśni patriotyczne zaśpiewa rewalski chór Amber Singers. Następnie uczestnicy przemaszerują na Plac Sybiraków pod Pomnik Pamięci Sybiraków w Rewalu, gdzie oddamy hołd wszystkim zesłańcom, którzy przeszli piekło Sybiru – ofiarom sowieckich represji, których losy są świadectwem cierpienia, odwagi i niezłomności ducha.
Oprawę wojskową zapewni kompania honorowa z 36. Mrzeżyńskiego Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej im. Generała broni Władysława Andersa. Po Apelu Pamięci odbędzie się salwa honorowa. Nie zabraknie również żołnierzy ze 142. batalionu lekkiej piechoty WOT z Trzebiatowa. Zapraszamy na to ważne spotkanie i lekcję edukacji patriotycznej, mieszkańców a przede wszystkim młodzież ze szkół naszej gminy.
Pomnik Sybiraków w Rewalu to wymowny w swoim wyrazie granitowy blok, na którym zamontowano tablice z nazwiskami Sybiraków z Gminy Rewal oraz miejscami ich pobytu podczas zesłania na Syberię. Na pomniku umieszczono też fragment dramatu Juliusza Słowackiego „Kordian” i dedykację:
„Pamięci mieszkańcom gminy, którzy wrócili z nieludzkiej ziemi”.
Odsłonięty 17 września 2012 r. dla upamiętnienia tragicznego losu sybiraków mieszkających na terenie Gminy Rewal z inicjatywy środowiska Sybiraków i wsparciu ówczesnego wójta Roberta Skraburskiego, z okazji Międzynarodowego Dnia Sybiraka. Nawierzchnia placu została wykonana z kostki granitowej. Do przedstawienia alegorycznego, drogi tułaczej narodu polskiego w nawierzchnię wbudowano oryginalne szyny kolejowe z modernizowanej Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej wraz z podkładami kolejowymi. Zamontowano granitowy postument z tablicą informacyjną, oraz elementy małej architektury.
Związek Sybiraków ma swoją reprezentację także w Gminie Rewal. Jeszcze do niedawna zesłańcy na nieludzką ziemię, którzy zamieszkiwali naszą gminę spotykali się w Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu na spotkaniach rocznicowych pt. Syberyjska Odyseja. W 2012 roku odsłonięto Pomnik Sybiraków a w 2015 r. Gmina Rewal wydała drukiem, spisane przez rewalanina dr Przemysława Łonyszyna, wspomnienia sybiraków z naszej gminy.
Dzisiaj jedynym żyjącym sybirakiem – świadkiem historii – jest Pan Włodzimierz Kaczyński zamieszkujący w Rewalu. Wspomnienia tego środowiska przekazują dalej dzieci i bliscy sybiraków, którzy strzegą pamięci swoich przodków.
Napaść na Polskę była kolejną odsłoną porozumienia między III Rzeszą i Związkiem Sowieckim, nazywanego paktem dla wojny lub paktem Ribbentrop – Mołotow. Wcześniej, 1 września 1939 r., umożliwiło ono Hitlerowi atak na nasz kraj. W tajnym protokole do sowiecko-niemieckiego układu o nieagresji podpisanego w Moskwie w nocy z 23 na 24 sierpnia 1939 r. 2 totalitaryzmy podzieliły między siebie wschodnią Europę – pierwszą ofiarą miała być Polska. Niemcy i Sowieci znaleźli doraźną wspólnotę interesów, którą było rozbicie naszego kraju i likwidacja niezależności innych państw Europy między Niemcami a ZSRS.
Dla obu tyranów był to wstęp do realizacji ich długotrwałych celów: dla Hitlera – budowy przestrzeni życiowej na wschodzie, a dla Stalina – realizacji nadrzędnego celu komunistycznej ideologii, czyli rozprzestrzenienia rewolucji bolszewickiej na cały świat.
17 września 1939 r. żołnierze sowieccy wkroczyli na ponad połowę terytorium II Rzeczypospolitej pod kłamliwym pretekstem „wzięcia w opiekę życia i mienia ludności ukraińskiej i białoruskiej” oraz „wyzwolenia ludu polskiego od nieszczęść wojny”. Dla Polski, walczącej od 1 września z niemieckim najeźdźcą, był to „cios w plecy”, a jego konsekwencje doprowadziły de facto do „czwartego rozbioru Polski”. Zaatakowane z dwóch stron państwo polskie nie było w stanie obronić swojej suwerenności i ocalić terytorium przed okupantami. Tego dnia władze RP z prezydentem Ignacym Mościckim, premierem Felicjanem Sławojem Składkowskim i ministrami, a także naczelnym wodzem marszałkiem Edwardem Rydzem-Śmigłym zdecydowały o opuszczeniu kraju. W celu zachowania ciągłości państwa polskiego siedziba władz RP miała zostać przeniesiona na terytorium Francji.
17 września to dla Sybiraków i Kresowian data szczególna, która w dramatyczny sposób naznaczyła ich życie. Obok terroru i wszechobecnej propagandy jednym z najgroźniejszych sowieckich narzędzi w walce z polskością stały się masowe deportacje ludności – kobiet, dzieci, mężczyzn. Deportacje były też wykorzystywane do pozyskania przez komunistyczny reżim darmowej niewolniczej siły roboczej. Masowe wysiedlenia miały miejsce przede wszystkim w latach 1940–41, kiedy Sowieci wywieźli na wschód ponad 320 tys. polskich obywateli. Stłoczeni w bydlęcych wagonach, wiezieni w nieludzkich warunkach, umierali już podczas wielotygodniowych transportów, a potem wskutek wycieńczającej pracy fizycznej i ekstremalnych warunków pogodowych, przede wszystkim przy wyrębie tajgi i w kopalniach.
Mieszkańcy wschodnich kresów II RP zostali poddani przez Sowietów brutalnym represjom – pozbawiano ich wolności, zabierano mienie, a często życie. Szczególne represje dotknęły przedstawicieli polskich elit: żołnierzy, policjantów, urzędników, nauczycieli czy naukowców, na których dokonano szeregu zbrodni, symbolizowanych przez Katyń. Setki tysięcy naszych rodaków zesłano na Syberię i do Kazachstanu, skąd wielu z nich nigdy nie powróciło. Wielu z tych, którzy przeżyli ten tragiczny czas, musiało pozostać na emigracji. Polskę i polskość zachowali jednak w sercach. Ci, którym dane było wrócić do ojczyzny, powrócili do zupełnie innego kraju w nowych granicach, zdominowanego przez Sowietów.
Większość ziem zajętych 17 września 1939 r. w wyniku ustaleń podjętych przez aliantów wspólnie ze Stalinem podczas konferencji jałtańskiej, a następnie poczdamskiej po zakończeniu wojny pozostało w ZSRR, a terytorium Polski przesunięto ze wschodu na zachód.
Za cenę utraconych Kresów Wschodnich z Wilnem i Lwowem odradzające się po II wojnie państwo otrzymało obszary położone na wschód od granicy wytyczonej przez Odrę i Nysę Łużycką z Wrocławiem, Zieloną Górą i Szczecinem.
W latach komunistycznej dominacji nad naszym krajem pamięć o cierpieniach mieszkańców kresów wschodnich Rzeczypospolitej, wywózkach i katorżniczym życiu w łagrach, była zakazana albo ściśle reglamentowana, przede wszystkim ze względu na skalę represji. Nigdy się jednak nie zatarła, mimo że komunistyczne władze robiły wiele, by tak się stało. Śmierć na zesłaniu, choroby, grabieże majątków, rozbicie rodzin – pamięć o tych wydarzeniach poświęcono w imię dobrych relacji z Moskwą.
Świadectwa deportowanych i opracowania na ten temat funkcjonowały jedynie w tzw. drugim obiegu, podobnie jak te o zbrodni katyńskiej. Dopiero po odzyskaniu przez Polskę suwerenności w 1989 r. możliwe było upamiętnienie polskich ofiar i męczeństwa doznanego od sowieckiego agresora. Deportowani odzyskali swą godność, która przez lata była ignorowana. 17 września stał się symbolem krzywd doznanych z rąk wschodniego sąsiada, w tym cierpień zesłańców. Prawdę o losach Polaków wywiezionych na wschód i więzionych w sowieckich łagrach przypominali żyjący Sybiracy i ich potomkowie.
Świadectwo tamtego czasu, dawali również sybiracy z Gminy Rewal, którym oddajemy dziś cześć i przypominamy o ich cierpieniach na nieludzkiej ziemi.
Wójt i Samorząd Gminy Rewal
Nowa wersja tekstu
17 WRZEŚNIA 2026 – 87. ROCZNICA AGRESJI SOWIECKIEJ NA POLSKĘ ORAZ ŚWIATOWY DZIEŃ SYBIRAKA
17 września przypada rocznica sowieckiej napaści na Polskę w 1939 roku. W tym dniu obchodzony jest również Światowy Dzień Sybiraka – ustanowiony w 2004 r. przez Związek Sybiraków, a od 2013 r. mający rangę święta państwowego. To moment, w którym w całym kraju przywoływane są dramatyczne losy tysięcy Polaków – mieszkańców Kresów Wschodnich – którzy po agresji ZSRS znaleźli się w sytuacji zagrożenia życia, wolności i dorobku pokoleń. Obchody tego dnia mają przypominać o tragedii zesłańców, o ich tułaczce, cierpieniu i niezwykłej sile ducha, która pozwoliła im przetrwać „nieludzką ziemię”.
Uroczystości w Rewalu
W czwartek, 17 września 2026 r. o godz. 13.00, Wójt Gminy Rewal oraz Przewodnicząca Rady Gminy zapraszają na uroczyste obchody 87. rocznicy agresji sowieckiej na Polskę oraz Światowego Dnia Sybiraka. Spotkanie odbędzie się pod Pomnikiem Pamięci Sybiraków w Rewalu, gdzie oddany zostanie hołd wszystkim zesłańcom – ofiarom sowieckiego terroru, których losy są świadectwem odwagi, niezłomności i tragicznej historii polskich Kresów.
Oprawę wojskową zapewni kompania honorowa z 36. Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej w Mrzeżynie, a po Apelu Poległych oddana zostanie salwa honorowa. W uroczystości wezmą udział również żołnierze 142. Batalionu Lekkiej Piechoty WOT z Trzebiatowa. Do udziału szczególnie zaproszona jest młodzież szkolna – to ważna lekcja historii i patriotyzmu.
Pomnik Sybiraków w Rewalu – symbol pamięci
Pomnik Sybiraków, odsłonięty 17 września 2012 r., to granitowy blok z tablicami upamiętniającymi mieszkańców Gminy Rewal zesłanych na Syberię. Umieszczono na nim również fragment Kordiana Juliusza Słowackiego oraz dedykację: „Pamięci mieszkańcom gminy, którzy wrócili z nieludzkiej ziemi”.
Plac wokół pomnika wykonano z kostki granitowej, a w nawierzchnię wkomponowano oryginalne szyny kolejowe z modernizowanej Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej – symbol drogi tułaczej Polaków. Całość uzupełniają elementy małej architektury oraz granitowy postument z tablicą informacyjną.
Sybiracy w Gminie Rewal
Związek Sybiraków miał swoją aktywną reprezentację również w naszej gminie. Przez lata zesłańcy spotykali się w Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu podczas wydarzenia „Syberyjska Odyseja”. W 2015 r. Gmina Rewal wydała drukiem wspomnienia sybiraków, spisane przez dr. Przemysława Łonyszyna. Dziś żyje już tylko jeden Sybirak – Pan Włodzimierz Kaczyński z Rewala, który jest ostatnim świadkiem tamtych wydarzeń. Pamięć o sybirakach pielęgnują ich rodziny, przekazując historie swoich bliskich kolejnym pokoleniom.
Historyczne tło agresji z 17 września 1939 r.
Sowiecka napaść była konsekwencją tajnego porozumienia między III Rzeszą a ZSRS – paktu Ribbentrop–Mołotow. W jego wyniku dwa totalitarne państwa podzieliły między siebie Europę Środkowo‑Wschodnią, a pierwszą ofiarą miała być Polska.
17 września 1939 r., gdy Polska od ponad dwóch tygodni walczyła z Niemcami, Armia Czerwona wkroczyła na wschodnie tereny II RP, usprawiedliwiając agresję propagandowymi hasłami o „ochronie ludności ukraińskiej i białoruskiej”. W rzeczywistości był to cios w plecy, który doprowadził do faktycznego czwartego rozbioru Polski. Władze RP, z prezydentem Ignacym Mościckim i marszałkiem Edwardem Rydzem‑Śmigłym, zmuszone były opuścić kraj, aby zachować ciągłość państwa.
Jednym z najokrutniejszych narzędzi sowieckiego terroru były masowe deportacje. W latach 1940–1941 wywieziono na wschód ponad 320 tysięcy polskich obywateli – kobiety, dzieci, całe rodziny. Transportowani w bydlęcych wagonach, pozbawieni jedzenia i opieki, umierali już w drodze. Ci, którzy przeżyli, trafiali do łagrów, kopalni i obozów pracy, gdzie czekały ich skrajne warunki, głód i wycieńczająca praca. Szczególnie represjonowano polskie elity – żołnierzy, policjantów, nauczycieli, urzędników – czego symbolem stała się zbrodnia katyńska.
W czasach PRL prawda o losach zesłańców była zakazana lub skrzętnie ukrywana. Dopiero po 1989 r. możliwe stało się pełne upamiętnienie Sybiraków i oddanie im należnego szacunku. 17 września stał się symbolem krzywd zadanych przez sowieckiego agresora i dniem, w którym wspominamy tych, którzy przeszli przez piekło Syberii. Dziś pamięć o Sybirakach z Gminy Rewal jest wciąż żywa – dzięki ich świadectwom oraz trosce rodzin, które strzegą historii swoich bliskich.
Wójt Gminy Rewal
Samorząd Gminy Rewal
