17 września 2026 roku w Rewalu odbyły się uroczystości upamiętniające 87. rocznicę agresji sowieckiej na Polskę we wrześniu 1939 r. oraz Światowy Dzień Sybiraka. Był to dzień szczególny – poświęcony pamięci Polaków deportowanych w głąb Związku Sowieckiego, ofiar represji, zesłań i niewoli, a także wszystkim tym, którzy doświadczyli tragicznego losu „nieludzkiej ziemi”.
Uroczystości rozpoczęły się w południe Mszą Świętą w intencji Ojczyzny w kościele pw. Najświętszego Zbawiciela w Rewalu, koncelebrowaną przez księdza Krzysztofa Przybyło, silnie związanego ze środowiskiem Sybiraków. Po nabożeństwie uczestnicy, wśród których znaleźli się mieszkańcy, przedstawiciele władz samorządowych, służb mundurowych, instytucji, szkół, organizacji społecznych oraz zaproszeni goście, przemaszerowali na Plac Sybiraków.
Przed Pomnikiem Sybiraków zgromadzili się również żołnierze kompanii honorowej oraz poczet sztandarowy 36. Mrzeżyńskiego Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej im. Gen bryg. Władysława Andersa. W uroczystości uczestniczyły także poczty sztandarowe szkół z terenu Gminy Rewal, Związku Sybiraków z Gryfic oraz Grupy Rekonstrukcji Historycznej Nałęcz z Trzebiatowa odtwarzającej 36. Pułk Piechoty im. Legii Akademickiej.
Obchody rozpoczęły się od wspólnego odśpiewania hymnu państwowego, w trakcie którego na maszt została podniesiona Biało-Czerwona flaga Rzeczypospolitej Polskiej.
Następnie odtworzono Hymn Sybiraków. Wprowadzeniem do tej części uroczystości było przypomnienie historii polskich zesłań na Sybir – od represji stosowanych przez władze Imperium Rosyjskiego po masowe deportacje przeprowadzone przez władze sowieckie w latach II wojny światowej.
Prowadzący uroczystości Paweł Pawłowski przypomniał, że dla wielu pokoleń Polaków słowo „Sybir” stało się symbolem cierpienia, niewoli, rozłąki z ojczyzną i walki o przetrwanie. Szczególnie tragiczny wymiar miały deportacje obywateli polskich przeprowadzone przez władze sowieckie w latach 1940–1941. Wywożono całe rodziny – osadników, urzędników, kolejarzy, policjantów, nauczycieli, przedstawicieli inteligencji i wiele innych grup społecznych.
Szczególne miejsce podczas tegorocznych obchodów zajmowali Pani Jadwiga Milczarczyk – przewodnicząca koła Związku Sybiraków w Gryfiach oraz Pan Włodzimierz Kaczyński z Rewala – jedyny żyjący w gminie Rewal świadek historii i Sybirak, który wraz z rodziną został deportowany na Syberię jeszcze w 1920 r. podczas wojny polsko – bolszewickiej. Ich obecność była wyjątkowym świadectwem historii, która nie może zostać zapomniana.
Wśród zaproszonych gości znaleźli się przedstawiciele władz wojewódzkich, powiatowych i samorządowych, Związku Sybiraków, wojska, policji, straży pożarnej, szkół, instytucji kultury, spółek gminnych oraz organizacji społecznych. W uroczystości uczestniczyli m.in. wicewojewoda zachodniopomorski Bartosz Brożyński, przedstawiciele starostwa powiatowego w Gryficach Pan Adrian Żoła – członek Zarządu Rady Powiatu oraz Pan Krzysztof Malicki – wiceprzewodniczący Rady Powiatu w Gryficach.
Władze Gminy Rewal reprezentowali wójt Pan Konstanty Tomasz Oświęcimski wraz z zastępcą Panią Dominiką Winiarską-Chodziutko oraz przewodnicząca Rady Gminy Rewal Pani Wanda Szukała Błachuta.
Ważnymi gośćmi byli dowódca 36. Mrzeżyńskiego Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej ppłk Mateusz Kamieński, inspektor Andrzej Biernat – Komendant Powiatowy Policji w Gryficach oraz zastępca Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Gryficach Pan Artur Rogiński.
Ważnym momentem uroczystości było uhonorowanie Pana Włodzimierza Kaczyńskiego z okazji Dnia Sybiraka. Następnie głos zabrała Sybiraczka Pani Wanda Milczarczyk dzieląc się swoim świadectwem i wspomnieniami.
Konstanty Tomasz Oświęcimski – wójt gminy Rewal w przejmującym, osobistym przemówieniu nawiązał do sybirackiej historii własnej rodziny i do aktualnej sytuacji politycznej za naszą wschodnią granicą.
W podobnym tonie głos zabrał wicewojewoda zachodniopomorski Pan Bartosz Brożyński, podkreślając że my wszyscy jako Polacy, mamy bardzo wielką rolę w przeciwstawianiu się totalitaryzmowi poprzez budowanie sąsiedzkiej wspólnoty i budowanie szeroko pojętej zgody narodowej.
O roli młodego pokolenia w utrwalaniu pamięci wspomniał w swoim przemówieniu członek Zarządu Powiatu Gryfickiego Pan Adrian Żoła.
Pamięć o tych, którzy nie wrócili
Podczas uroczystości przypomniano historię czterech głównych akcji deportacyjnych przeprowadzonych przez władze sowieckie. Pierwsza rozpoczęła się w nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku i objęła m.in. osadników cywilnych i wojskowych oraz ich rodziny. Kolejne deportacje przeprowadzono w kwietniu i czerwcu 1940 roku, a ostatnią – w czerwcu 1941 roku.
Skala sowieckich represji była ogromna. Obywatele polscy trafiali do łagrów, obozów pracy, miejsc przymusowego osiedlenia oraz na zesłanie w odległe rejony Związku Sowieckiego. Wielu z nich nigdy nie powróciło do Ojczyzny.
Szczególnym miejscem pamięci w Rewalu jest Pomnik Sybiraków, odsłonięty 17 września 2012 roku. Na granitowych tablicach umieszczono nazwiska Sybiraków związanych z terenem obecnej Gminy Rewal oraz miejsca ich zesłania. Pomnik przypomina również o tragicznej drodze tułaczej Polaków – jej symbolem są oryginalne szyny kolejowe wraz z podkładami, wbudowane w nawierzchnię placu.
Na pomniku znajduje się także fragment „Kordiana” Juliusza Słowackiego oraz wymowna dedykacja: „Pamięci mieszkańcom gminy, którzy wrócili z nieludzkiej ziemi”.
Ważnym elementem obchodów był Apel Pamięci, odczytany przez kapitana Dawida Jaworskiego oraz salwa honorowa ku czci ofiar i bohaterów Sybiru.
Kulminacyjnym momentem uroczystości było złożenie kwiatów pod Pomnikiem Sybiraków. Delegacje i poczty sztandarowe oddały hołd mieszkańcom Gminy Rewal, którzy zostali deportowani na Syberię i do innych odległych miejsc dawnego Związku Sowieckiego.
W trakcie składania kwiatów odczytano nazwiska Sybiraków upamiętnionych na rewalskim pomniku. W tle wybrzmiała pieśń „Ojczyzna ma” w wykonaniu Julii Nowak.
Pamięć, która zobowiązuje
Obchody 87. rocznicy agresji sowieckiej na Polskę i Światowego Dnia Sybiraka były nie tylko przypomnieniem tragicznych wydarzeń sprzed 87 lat. Były przede wszystkim spotkaniem pokoleń i wyrazem szacunku dla tych, którzy doświadczyli deportacji, głodu, ciężkiej pracy, rozłąki z rodziną i Ojczyzną. Dziś, gdy odchodzą kolejni bezpośredni świadkowie tamtych wydarzeń, szczególnego znaczenia nabiera zachowanie ich wspomnień i przekazywanie ich młodemu pokoleniu.
Upamiętnianie rocznicy agresji ZSRR na Polskę ma dziś wyjątkowe znaczenie – nie tylko historyczne, lecz także strategiczne. To moment, który przypomina o skali sowieckiego terroru, masowych deportacjach, zbrodniach i cierpieniu setek tysięcy obywateli II RP.
W wielu miastach Polski organizowane uroczystości rocznicowe podkreślają, że pamięć o 17 września jest obowiązkiem wobec ofiar i elementem budowania odporności państwa na współczesne zagrożenia. W kontekście obecnej sytuacji geopolitycznej rocznica ta nabiera szczególnego znaczenia: pokazuje, jak ważne są silne sojusze, zdolności obronne oraz świadomość zagrożeń płynących ze wschodu, zwłaszcza w obliczu agresywnej polityki współczesnej Rosji i wojny w Ukrainie.
Dlatego pamięć o agresji ZSRR jest nie tylko hołdem dla ofiar, lecz także narzędziem wzmacniania świadomości społecznej, czujności wobec zagrożeń i determinacji, by nigdy nie dopuścić do powtórzenia tragedii sprzed 87 lat.
Organizatorzy składają serdeczne podziękowania dowódcy i żołnierzom 36. Mrzeżyńskiego Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej za udział w obchodach oraz godną i podniosłą wojskową oprawę uroczystości z okazji Światowego Dnia Sybiraka.
Podziękowania kierujemy również do prezesów, zarządów i pracowników spółek Wodociągi Rewal oraz Nadmorska Kolej Wąskotorowa za zaangażowanie w przygotowanie terenu i pomoc w organizacji wydarzenia.
Dziękujemy Grupie Rekonstrukcji Historycznej „Nałęcz” z Trzebiatowa za udział we wszystkich punktach programu uroczystości oraz obecność ze sztandarem 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej.
Szczególne słowa wdzięczności kierujemy do Sybiraków i ich rodzin, których obecność nadała tegorocznym obchodom wyjątkowy i osobisty wymiar.
Dziękujemy pocztom sztandarowym, przedstawicielom władz państwowych i samorządowych, służbom mundurowym, szkołom, instytucjom, organizacjom społecznym, oficjalnym delegacjom oraz wszystkim mieszkańcom i uczestnikom uroczystości.
Dziękujemy za wspólną obecność, oddany hołd i świadectwo pamięci o polskich zesłańcach oraz wszystkich ofiarach sowieckich represji.
Pamięć o Sybirakach trwa tak długo, jak długo kolejne pokolenia będą opowiadać ich historię.
